“Huiskamer heeft de focus van partnergeweld. Buiten de huiskamer geeft ook zicht op ex-partnergeweld. Maar waarom spreken we van huiselijk geweld? En wat is de winst als we spreken over intieme terreur?”
Dit zijn terechte vragen van Martha Douwma 🌎. Ze raken aan iets fundamenteels: niet alleen aan hoe we geweld benoemen, maar aan wie er baat heeft bij die benaming.
In mijn essay De macht over betekenis — een grammatica van geweld werk ik uit hoe taal geen neutrale spiegel is van de werkelijkheid, maar een instrument dat werkelijkheid construeert. Wie de taal bepaalt, bepaalt wat zichtbaar is. En wat onzichtbaar blijft, wordt niet beschermd.
Dit geldt bij uitstek voor de term huiselijk geweld. Die term is een locatiebeschrijving. Ze suggereert dat het geweld ophoudt bij de voordeur. Maar coercieve controle — het systematisch beroven van vrijheid, autonomie en werkelijkheidsperceptie — stopt niet als iemand de straat op loopt. De pleger die zijn partner isoleert, economisch saboteert, via sociale media stalkt, via kinderen manipuleert, via de rechter uitput: hij opereert in plain sight. Hij gedraagt zich op een manier die voor omstanders leesbaar is als normaal, zelfs beschaafd.
De definitie “huiselijk geweld” maakt dat systeem onzichtbaar. En wat onzichtbaar is, ontsnapt aan interventie. In die zin helpt de term de pleger — niet door opzet van de wetgever, maar door de structurele blinde vlek die hij creĂ«ert.
Dat is de reden dat ik spreek over de onzichtbare oorlog. En het is de reden dat ik bewust kies voor termen die noch locatiegebonden zijn, noch genderneutraal in de verhullende zin, maar die het systeem van onderdrukking benoemen.
Als ik theoretisch vrij ben, gaat mijn voorkeur uit naar een term als totalitarisme in de relatieof totalitarisme in het gezin. Ik bedoel die term precies zoals Hannah Arendt haar uitwerkte in The Origins of Totalitarianism (1951): een systeem waarbij één actor totale controle uitoefent over het denken, voelen, bewegen en spreken van een ander — niet via één daad van geweld, maar via een alomtegenwoordig systeem van toezicht, angst en betekeniscontrole.
Arendt laat zien dat totalitarisme niet begint met fysiek geweld, maar met de vernietiging van de innerlijke vrijheid van de ander. De coercieve pleger doet precies dat: hij herdefinieert de werkelijkheid van zijn slachtoffer totdat zij haar eigen perceptie niet meer vertrouwt. Dat is geen ruzie. Dat is geen “conflict”. Dat is een politiek systeem in miniatuur.
De term is filosofisch zeer correct. Maar hij is onbekend in deze context, schrikt af, en komt niet voor in verdragen of beleidsdocumenten. Dat maakt hem — hoe juist ook — vooralsnog onbruikbaar als beleids- of communicatieterm. Pragmatisme gebiedt eerlijkheid hierover.
De verschuiving in definitie heeft reële consequenties voor hulpverlening, recht en beleid.
De term raakte ingeburgerd vanuit de angelsaksische domestic violence-beweging in de jaren zeventig. Het Verdrag van Istanbul (2011) van de Raad van Europa definieert huiselijk geweld als:
Domestic violence refers to all acts of physical, sexual, psychological or economic violence that occur within the family or domestic unit or between former or current spouses or partners, whether or not the perpetrator shares or has shared the same residence with the victim.
De locatiegebondenheid zit er nog in, ook al is ze verruimd. Het gaat om de setting, niet het systeem.
Socioloog Michael P. Johnson introduceerde het onderscheid tussen situational couple violence en intimate terrorismin zijn artikel “Patriarchal Terrorism and Common Couple Violence”(Journal of Marriage and the Family, 1995). Hij definieerde intieme terreur als:
violence that is embedded in a general pattern of power and control
Dus geweld als instrument van een breder controlesysteem, niet als reactie op een incident. Dit was een paradigmaverschuiving: niet het incident telt, maar het patroon.
Evan Stark verfijnde dit verder in Coercive Control: How Men Entrap Women in Personal Life(2007). Hij definieerde coercive control als:
A pattern of behavior that seeks to take away the liberty or freedom and strip away their sense of self.
Stark benadrukt dat fysiek geweld slechts één — en vaak niet het meest schadelijke — instrument is. De kern is vrijheidsberoving: sociaal, economisch, cognitief.
Het Verdrag van Istanbul erkent coercieve controle impliciet via artikel 33 (psychologisch geweld), maar de expliciete wettelijke verankering van coercive control als zelfstandig strafbaar feit vond eerst plaats in het Verenigd Koninkrijk (Serious Crime Act, 2015) en Schotland (Domestic Abuse (Scotland) Act, 2018).
De verschuiving van huiselijk geweld naar dwingende controle is een verschuiving van locatie naar systeem, van incident naar patroon, van huis naar relatie. Die verschuiving is ook een verschuiving in wie we zien als slachtoffer — en wie als pleger.
Zolang onze taal de voordeur als grens stelt, organiseren we hulpverlening rondom een plek. Zodra onze taal het systeem benoemt, organiseren we ze rondom een werkelijkheid.
En die werkelijkheid speelt zich overal af, zoals ik in De onzichtbare oorlog laat zien. In het gezin. Op straat. In de rechtbank. In plain sight. In de taal zelf.
Dit essay maakt deel uit van een reeks over coercieve controle, intieme terreur en de onzichtbare architectuur van partnergeweld.
© 2026 - Marlon Domingus. Alle rechten voorbehouden.
Gebouwd door BAAT. marketing