Mijn terugblik op het afgelopen jaar is een kritische reflectie op de oorlog die stilzwijgend plaatsvindt. In Nederland en elders, achter de voordeur en in plain sight. En zoals in elke oorlog zijn er daders en slachtoffers. Collaborateurs alsook mensen in het verzet.
Ik heb het over eenzijdige onderdrukking van vrouwen, geweld tegen vrouwen en femicide.
Dit is deel 1 uit een drieluik. In dit deel wordt de context geschetst. Wat zijn de feiten, definities en verantwoordelijkheden.
Zie voor de periode 2018 tot en met 2022:
Interessant is, mijns inziens, wat de rol van de overheid is. Nederland heeft het Verdrag van Istanbul (2011) geratificeerd, dat de staat verplicht om geweld tegen vrouwen te voorkomen, slachtoffers te beschermen en daders te vervolgen.
Binnen de Raad van Europa bleek dat in veel landen geweld tegen vrouwen structureel, hardnekkig en vaak onzichtbaar was, terwijl nationale wetten gefragmenteerd en soms te zwak waren. Het verdrag van 2011 geeft daarom één gemeenschappelijk, bindend kader zodat landen hun wetgeving en beleid kunnen aanscherpen en met elkaar vergelijkbaar worden.
Het verdrag zegt: geweld tegen vrouwen is een vorm van discriminatie en een mensenrechtenschending; de staat mag niet wegkijken.
Landen moeten drie dingen tegelijk doen: geweld voorkomen (preventie), slachtoffers beschermen (bescherming) en daders aanpakken (vervolging en hulp).
Het verdrag noemt expliciet: psychisch geweld, stalking, lichamelijk geweld, seksueel geweld en verkrachting, huwelijksdwang, vrouwelijke genitale verminking, gedwongen abortus en gedwongen sterilisatie.
Staten moeten dit soort daden strafbaar stellen én zorgen dat politie, justitie, hulpverlening en rechters weten hoe ze hiermee moeten omgaan.
Klinkt goed. Hoe gaat dat nu in de praktijk?
Het verdrag heeft een eigen controlemechanisme met een onafhankelijke expertengroep: GREVIO (Group of Experts on Action against Violence against Women and Domestic Violence).
GREVIO beoordeelt per land hoe het verdrag wordt uitgevoerd en doet aanbevelingen met verschillende gradaties van urgentie, variërend van “urge” tot “encourages”.
De belangrijkste boodschap van GREVIO is: Nederland heeft veel geregeld, maar pakt geweld tegen vrouwen nog te generiek, te weinig gendersensitief en niet overal even effectief aan. GREVIO vraagt om scherper beleid dat expliciet erkent dat vooral vrouwen worden getroffen, met betere bescherming en ondersteuning in de praktijk.
Meer concreet:
1. Gendersensitieve visie en definities
• GREVIO vindt dat Nederland huiselijk geweld te sterk als genderneutraal benadert en te weinig erkent dat vrouwen onevenredig slachtoffer zijn; beleid en definities moeten expliciet het genderkarakter van dit geweld erkennen.
• Het rapport beveelt aan om definities van “huiselijk geweld” en verwante begrippen in beleid en wetgeving te harmoniseren en in lijn te brengen met het Istanbulverdrag, inclusief de nadruk op machtsongelijkheid.
2. Coördinatie, beleid en financiering
• GREVIO vraagt om een duidelijke landelijke regie op geweld tegen vrouwen, met goed afgestemde taken tussen ministeries, gemeenten en uitvoerende organisaties.
• Er wordt aanbevolen om voldoende, structurele financiering te garanderen, vooral voor specialistische vrouwenorganisaties en hulpverlening, zodat zij duurzaam ondersteuning kunnen bieden.
3. Bescherming: contact‑ en straatverboden, opvang
• GREVIO signaleert dat de mogelijkheden voor huisverboden, contactverboden en andere beschermingsmaatregelen onderbenut zijn en inhoudelijk niet altijd voldoen aan de eisen van het verdrag (bijvoorbeeld geen expliciete no‑contact‑orders, hoge risicodrempel, kinderen niet automatisch meegenomen)
• Aanbeveling is om deze instrumenten te hervormen, sneller in te zetten en beter te koppelen aan veilige opvang, risicotaxatie en opvolging, zodat slachtoffers daadwerkelijk afstand en rust krijgen.
4. Specialistische hulp en toegang voor kwetsbare groepen
• GREVIO vraagt om uitbreiding en borging van specialistische hulp voor vrouwen die verschillende vormen van geweld meemaken, waaronder seksueel geweld, stalking, digitale bedreiging en schadelijke praktijken.
• Er wordt specifiek aanbevolen om betere toegang en bescherming te waarborgen voor gemarginaliseerde groepen, zoals migranten- en vluchtelingenvrouwen, vrouwen met een beperking en lhbti+ personen.
5. Strafrecht en justitieketen
• GREVIO verwelkomt de nieuwe zedenwet met een consent‑based verkrachtingsbegrip, maar benadrukt dat de praktijk (politie‑opname, bewijs, vervolgingskansen) moet worden versterkt om slachtoffers daadwerkelijk recht te doen.
• Het rapport raadt aan om professionals in de strafrechtketen verder te trainen in gendersensitieve benadering, victim‑blaming tegen te gaan en secundaire victimisatie (bijvoorbeeld door onnodig belastende procedures) te verminderen.
6. Preventie, data en digitale dimensie
• GREVIO benadrukt de noodzaak van systematische preventie: onderwijs, campagnes, werkplekbeleid en aandacht voor stereotypen en machtsverhoudingen die geweld normaliseren.
• Er wordt aanbevolen om de “digitale dimensie” van geweld (online stalking, bedreigingen, beeld‑based abuse) veel beter in kaart te brengen en aan te pakken; die aanpak wordt nu nog als gefragmenteerd en pril omschreven.
Initiatiefnota Mutluer en Aanpak huiselijk geweld
Mede naar aanleiding van de Initiatiefnota van het lid Mutluer over femicide – erkenning en aanpak van gendergerelateerd dodelijk geweld (18 oktober 2023, Kamerstuk 28 345, nr. 271) volgde in juni 2024 een brief waarin de De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, en De Minister voor Rechtsbescherming, een extra gerichte aanpak van femicide aankondigen, bovenop het bestaande beleid tegen huiselijk geweld en kindermishandeling, met een concreet plan voor 2024–2025 rond vier pijlers en tien prioriteiten. Aanleiding is dat femicidecijfers al jaren niet dalen en dat het overgrote deel van de vermoorde vrouwen door (ex-)partners of familie wordt gedood, wat “dringend om actie” vraagt.
In het kort:
De rijksoverheid stuurt, met de staatssecretaris van VWS als coördinerend bewindspersoon; samen met de minister voor Rechtsbescherming en de minister van OCW. In de uitvoering zijn o.a. gemeenten, Veilig Thuis, politie, OM, vrouwenopvang, Centrum Seksueel Geweld, zorg- en jeugddomein, Slachtofferhulp en diverse kennis- en expertisecentra betrokken.
Het hoofddoel van het plan is om femicide en ander fataal gendergerelateerd geweld voorkomen door eerder en beter in te grijpen in patronen van huiselijk geweld, dwang en controle, stalking en intieme terreur.
Het plan beoogt om de deskundigheid over femicide te vergroten, risicotaxatie en gegevens te verbeteren, slachtoffers beter te beschermen en structureel te leren van zaken en ervaringen van nabestaanden zodat de aanpak stap voor stap scherper wordt.
Voortgang ‘Stop Femicide!’
In de Kamerbrief van 10 juli 2025 (Kamerstuk 28 345, nr. 285 – zie: https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28345-285) wordt de voortgang geschetst op de prioriteiten van het plan; de meeste zijn “gestart” of in uitvoering.
Bronnen
Uit een onderzoeksrapport over femicide van UN Women en UNODC blijkt dat in 2021 wereldwijd meer dan vijf vrouwen en (jonge) meiden werden vermoord door een familielid of (ex-)partner. Niet per week of dag, maar per uur. Het idee heerst dat femicide enkel voorkomt in landen zoals Argentinië, Spanje en Italië. Demonstranten gaan daar massaal de straat op, want het aantal vrouwen dat hun leven verliest aan geweld is groot. Toch telt Nederland meer slachtoffers per hoofd van de bevolking dan bijvoorbeeld Italië.Het CBS houdt openbare gegevens bij van moord- en doodslag in Nederland. Daaruit blijkt dat bij 60% van de vrouwen die tussen 2017 en 2021 in Nederland werden vermoord, de (vermoedelijke) dader de (ex-)partner was. Bij mannen was dit 5%.
Bron: https://atria.nl/nl/kennis/artikelen/wat-is-femicide
In dit eerste deel van het drieluik is gekeken naar het feitelijke en ook het abstracte (juridisch en politiek) aspect van geweld tegen vrouwen. In deel 2 wordt vanuit het perspectief van het gezin licht geworpen op dit onderwerp. Deel 3 gaat over hoop en verandering.
© 2026 - Marlon Domingus. Alle rechten voorbehouden.
Gebouwd door BAAT. marketing